Fitness 

Fat Loss: Gevolgen van structureel energietekort bij vrouwelijke sporters

Saturday 01 January 2005
195
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

Een weinig besproken onderwerp onder fitnesstrainers in sportscholen en fitnesscentra in Nederland is het lange termijn effect van energietekorten die optreden bij vrouwelijke sporters. Hierbij gaat het niet alleen om topsporters, maar ook om fitness en aerobic instructrices en andere recreatief fysiek actieve vrouwen. De combinatie van te weinig calorieën in de voeding en een verhoogde fysieke activiteit kan de gezondheid van de betrokken vrouwelijke sporters in ernstig gevaar brengen.

Het American College of Sport Medicine publiceerde in 1997 een document waarin zij haar positie verduidelijkte met betrekking tot de Female Athlete Triad, een serie van medische aandoening bij vrouwen die sporten . Deze aandoeningen zijn onder te verdelen in drie met elkaar samenhangende elementen: eetstoornissen, stoppen van de menstruatie en botontkalking.

Energietekort

Het probleem begint wanneer een vrouw minder energie middels eten en drinken tot zich neemt als zij iedere verbruikt. In sommige gevallen ontstaat dit tekort doordat vrouwelijke sporters een intensief trainingsprogramma ondergaan en daardoor onvoldoende calorieën binnen krijgen. Veel vaker echter ontstaat dit tekort omdat meisjes of vrouwen bewust minder gaan eten in de hoop daardoor af te vallen en er beter uit te zien.

Als reactie op het ontstane energietekort probeert het lichaam energie te sparen door het voortplantingssysteem in het lichaam van de vrouwelijke sporter stil te leggen. De eierstokken van de vrouw produceren steeds minder vrouwelijke hormonen, waardoor de menstruatie steeds onregelmatiger wordt en uiteindelijk zelf volledig uitblijft. Vroeger werd verondersteld dat het uitblijven van de menstruatie een indicatie was van de fysieke getraindheid van een vrouwelijke atleet en een logisch gevolg van haar topconditie. Inmiddels is bekend dat het een signaal is dat er iets fundamenteel verkeerds aan de gang is in het complexe vrouwelijke voortplantingssysteem.

Door de verlaagde vrouwelijke hormoonspiegel, vergelijkbaar met die in de menopauze, wordt de botdichtheid bij vrouwen lager. Dit verhoogt het risico op stressfracturen (botbreuken door overbelasting) en vervroegt het proces van bontontkalking (osteoporose). Vrouwen tussen de 16 en 30 jaar bij wie de menstruatie door structureel energietekort uitblijft verliezen tussen de 2 en 5 % van hun botmassa per jaar. Aangezien de botmassa bij vrouwen in die leeftijdsperiode juist haar piek bereikt is dit extra problematisch .

Gevolgen

Er zijn zowel korte termijn als lange termijn gevolgen van het energietekort. Korte termijn gevolgen zijn uitdroging, vermoeidheid, verminderde concentratie en motivatie, depressie, verstoorde mineraalbalans, stemmingswisselingen, slecht slapen en slechte trainingen of verminderde fysieke prestaties. Afhankelijk van de ernst en de duur van het energietekort kunnen vrouwen last krijgen van verlate inzet van de pubertijd en belemmering van de lengtegroei, ijzer tekorten, bloedarmoede, verlies van spiermassa, overbelastingsverschijnselen en blessures, stressfacturen, dodelijke eetstoornissen zoals anorexia, problemen met verwekken van kinderen en vervroegde osteoporose .

 

Wie lopen risico?

Met name vrouwen die fysiek actief zijn zoals fitness en aerobics of instructrices, fanatieke fitness beoefenaren en wedstrijdsporters. Vrouwen die in sporten actief zijn waarbij het uiterlijk een belangrijke rol speelt zoals bodybuilding of fitnesswedstrijden of vrouwen die erg bezig zijn met hun gewicht en willen afvallen vormen een verhoogde risicogroep. Andere risicogroepen zijn tieners en jonge moeders die moeite hebben met hun veranderende lichaam. Niet in de laatste plaats vormen topsporters die onder grote druk staan van coaches, sponsor en de media om hun gewicht of uiterlijk naar een welhaast onhaalbare standaard te brengen een groot risico.

Signaleren

Er zijn enkele indicaties die kunnen wijzen op het ontstaan van een structureel energietekort en die voor de opmerkzame trainers of coaches aanleiding kunnen zijn om in te grijpen.

•Verstoring van het normale eetpatroon: te druk zijn om te eten of maaltijden vergeten, diëten, alle vetten in     de voeding vermijden, afslankpillen slikken, zelf opwekken van overgeven en het gebruik van laxeermiddelen.

  • Een onevenwichtig vegetarisch dieet met het vermijden van eieren, zuivel en noten in verband met het "te hoge" vetgehalte.

  • Overmatige en dwangmatige training, meer training dan op basis van een doordacht trainingsschema gedaan zou moeten worden of doortrainen met een blessure.

  • Hoge mate van zelfkritiek, laag zelfbeeld, negatief over het uiterlijk.

  • In slechte mate kunnen omgaan met emotionele en psychologische stress.

  • Uitblijven van de menstruatie door excessief sporten

  • Terugkerende stressfacturen.

 

Preventie

In veel gevallen is een toename van het lichaamsgewicht met 2 tot 3 % voldoende om de energiebalans in het lichaam weer te herstellen en de menstruatiecyclus te hervatten. Aanpassingen in de voeding alleen echter zijn in de regel onvoldoende om alle gevolgen van structurele energie tekorten om te keren. Het aanvullen van de voeding met calcium bijvoorbeeld helpt niet om de botdichtheid te vergroten omdat het niet kan compenseren voor de te lage hormoonspiegels. Andere aspecten m.b.t. de trainingsgewoontes zoals het aantal rustdagen en de volume en intensiteit van de training moeten er ook bij worden betrokken.

Vanwege de gevolgen voor de botdichtheid moet iedere fysiek actieve vrouw en met name tieners, die last hebben van onregelmatige of zelf volledig uitblijvende menstruatie, een grondig medisch onderzoek ondergaan.

Een negatief zelfbeeld en eetstoornissen zijn meestal de reden waarom vrouwen zich niet voldoende voeden. Daarom is een multidisciplinaire aanpak noodzakelijk van zowel artsen, voedingsdeskundigen als therapeuten.

Fysiologie: Energiesystemen
Sportspecific: Sportspecifieke Krachttraining voor Badminton