Gezondheid 

Meer dan alleen spieren

Saturday 01 January 2005
184
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

In ‘Meer dan alleen spieren’ gaan we verder dan de buitenkant, we behandelen hoe je organen werken en hoe je deze in top conditie kunt houden. In de vorige uitgaven behandelden we al het hart als motor van het lichaam en de longen. Deze uitgave richten we ons op de hersenen.

Fysiologie in het kort

De hersenen zijn waarschijnlijk de meest gecompliceerde organen van het menselijke lichaam. De functies van de hersenen zijn legio en regelen naast wetenschappelijk verklaarbare processen, ook de emoties van de mens. Onze psyche en emoties hebben diverse wetenschappen geprobeerd te verklaren, echter tot een duidelijke wetenschappelijke verklaring is het niet gekomen. Of dit ooit zal gebeuren is nog maar de vraag, zeker als je bedenkt dat er sinds het begin van de mensheid vele filosofische denkbeelden bestaan die proberen de psyche (het bestaan en het zijn) te verklaren. We beperken ons in dit artikel tot de medische wetenschap van de hersenen, waarbij we het emotiegedeelte achterwege laten.

Terwijl je dit leest wordt er informatie naar je hersenen gestuurd, zodat je de tekst kunt waarnemen en deze kunt interpreteren en verwerken. Daarnaast vinden er op dit moment nog vele andere processen plaats, waarvan je je eigenlijk niet bewust bent. Je voelt het tijdschrift in je handen, je hebt door in welke houding je zit en je neemt eigenschappen van de omgeving waar zoals temperatuur, geur, geluid, etc. Al deze processen lopen via je hersenen.

Het centrale zenuwstelsel is het stelsel waarvan de hersenen deel uitmaken. Van alle cellen in dit stelsel zijn de hersenen verantwoordelijk voor 98% van de totale massa. Dit komt neer op ongeveer 1,4 kilo aan hersenweefsel. Tussen personen en tussen de sexen zijn er kleine verschillen in de grootte van de hersenen waar te nemen. Mannen mogen zich gelukkig prijzen met (gemiddeld) 10% meer hersenweefsel dan vrouwen. Echter, er is nooit een relatie aangetoond tussen de grootte van de hersenen en intelligentie.

De hersenen zijn eigenlijk het uiteinde van het ruggenmerg. Via het ruggenmerg komen de impulsen vanuit het hele lichaam samen in de hersenen, waar de impulsen omgezet worden in waarnemingen en gevoelens. Het grootste deel van de hersenen (logischerwijs de grote hersenen genaamd, of cerebrum) bestaat uit twee delen die met elkaar verbonden zijn door de tussenhersenen. De twee delen van de hersenen zijn beide verantwoordelijk voor een deel van het lichaam, de linker hersenhelft verwerkt alle informatie van de rechter zijde van het lichaam en de rechter hersenhelft doet hetzelfde voor de linkerkant van het lichaam. Achter de grote hersenen bevinden zich de midden-hersenen, de na-hersenen en het verlengde merg dat de aansluiting is tussen de hersenen en het ruggenmerg.

De tussenhersenen bevatten twee belangrijke regelcentra, de thalamus en de hypothalamus. De thalamus is een regelcentrum dat er voor zorgt dat impulsen van de zintuigen verwerkt worden. De impuls die binnenkomt wordt doorgestuurd naar het hersenschors, waarna een signaal terug gaat naar de thalamus. Dat signaal bevat informatie of volgende, identieke, signalen doorgestuurd moeten worden, of dat ze juist genegeerd dienen te worden.

Tijdens de slaap laat de thalamus zo weinig mogelijk informatie door naar de hersenen en zet daarmee het lichaam als het ware in de slaapstand. De hypothalamus zorgt voor de regulering van de stofwisseling, de bloedsomloop, waterhuishouding en de regulering van de temperatuur van het lichaam. Aan de hypothalamus zit een klein kwabje vast, de hypofyse. Dit hersenaanhangsel vormt een schakel tussen het centrale zenuwstelsel en de hormoonafscheidende klieren in het lichaam. De voorkant van de hypofyse vormt onder andere de hormonen FSH en LH, die afgifte van de geslachtshormonen hormonen stimuleren, en het groeihormoon. De achterkant van de hypofyse vormt onder andere het antidiuretisch hormoon. Dit hormoon is de schakel in de waterhuishouding van je lichaam en regelt als het ware de uitscheiding of resorptie van water in de nieren.

Eventuele problemen bij sport

Sport heeft in vele gevallen juist een positieve invloed op de hersenen. Uit experimenten is gebleken dat proefpersonen die regelmatig aan sport deden, hoger scoorden op tests dan niet sporters. Tevens werden de tests door de sportgroep sneller gemaakt dan door de niet- sportgroep. Er schijnt dus een positieve samenhang te zijn tussen sporten en hersencapaciteit, hetgeen waarschijnlijk te wijten is aan de verbeterde zuurstoftoevoer bij sporters.

Toch zijn er een flink aantal sporten die negatieve gevolgen kunnen hebben op de hersenen. Iedereen heeft het beeld van Mohammed Ali wel voor zich, de ex-bokser lijdt aan de ziekte van Parkinson wat overduidelijk veroorzaakt is door de klappen die hij tijdens zijn bokscarrière heeft geïncasseerd. Door deze klappen op het hoofd zijn cellen in de hersenen afgestorven die verantwoordelijk zijn voor de afgifte van het hormoon dopamine. Dit hormoon zorgt voor een prikkeloverdracht in het zenuwstelsel. Door een gebrek aan dit hormoon verloopt de prikkeloverdracht niet als normaal, wat zich uit in onder andere een houterige manier van bewegen, trillingen in de beweging en een verhoogde zweetafgifte. Bij fitness en bodybuilding zijn de risico’s om een hersenbeschadiging stukken kleiner dan in de vechtsporten. De risico’s tijdens het trainen in de sportschool beperken zich vooral tot het breken van een kabel van de lat-pulldown die net met grote kracht naar beneden wordt getrokken of te dicht bij iemand in de buurt komen die net side-raises staat te doen met dumbells. Een risico voor de hersenen dat wel voor kan komen bij training in de sportschool hangt samen met de bloedsomloop. Zoals in het artikel over het hart al vermeld is, kunnen er zich in de aderen verstoppingen voordoen in de vorm van plaques. Tijdens een training met hoge gewichten en een slechte ademhaling kan de bloeddruk oplopen en deeltjes van deze plaques losraken. Als een losgeraakt deeltje van een verstopping in de hersenen terecht komt, kan dit leiden tot een blokkade van de bloedtoevoer naar een bepaald deel van de hersenen. Indien de bloedtoevoer gestopt wordt door een dergelijk deeltje, krijgt dat deel van de hersenen geen zuurstof meer en sterft het af. Aangezien de hersenen zoveel vitale processen in het lichaam regelt kan dit dus leiden tot een verstoring van de lichaamsfuncties en in het ergste geval leidt dit tot de dood. Een gezonde levensstijl is dus niet alleen van belang voor het goed functioneren van bepaalde organen, maar ook voor je hersenen.

Onderhoud

Om de hersenen in topconditie te houden zijn een aantal voorzorgsmaatregelen te treffen. Allereerst is het gebruik van middelen die de hersenen schade toebrengen af te raden. Middelen die kunnen leiden tot beschadiging van de hersenen (of het afsterven van hersencellen) zijn onder andere alcohol, drugs en roken. Ook het gebruik van steroïden heeft een negatief effect op de hersenen, ik citeer Rens van Kleij in Sport en Fitness 123: ”Het gebruik van anabolen wordt in verband gebracht met mentale problemen, zoals depressie, manie, psychosen, zelfmoord, agressie en geweld. Anabolen kunnen dus wel degelijk de hersenen of anders gezegd je geestestoestand beïnvloeden.” Niet echt een pretje dus.

Naast de middelen vermijden die je hersenen geen goed doen kun je ook nog op een andere manier je hersenen in topvorm houden. Door te sporten verbeter je de zuurstoftoevoer naar je hersenen waardoor, zoals eerder al gezegd, je sneller en beter na kunt denken. Naast sporten is ook slapen goed voor het onderhoud van je hersenen. Uit onderzoek is gebleken dat een middagdutje van een half uur de (geestelijke) prestaties van de rest van de dag verhoogt.

De rol van voeding

In het boek Ivoren Wachters van Simon Vestdijk dacht de hoofdpersoon dat walnoten voedsel voor de hersenen was, gezien de overeenkomst in de vorm van hersenen en een walnoot. Eigenlijk is er maar één stof die echt als hersenvoer gezien kan worden, namelijk glucose. Als je bedenkt dat maar liefst 40% van alle glucose in ons lichaam gebruikt wordt om de hersenen van energie te voorzien, dan is het onbegrijpelijk dat er diëten aangeraden worden waar geen koolhydraten in zitten. Per dag hebben de hersenen 180 gram glucose nodig om te kunnen functioneren. Tijdens een langdurig dieet zonder koolhydraten is dit niet te verwezenlijken, vandaar ook dat een dieet als dat van Atkins felle kritiek krijgt van voedingsdeskundigen en medici.

Als je je hersenen van een optimale voeding wilt voorzien, bijvoorbeeld tijdens een periode van zwaar geestelijk werk, dan zijn er een aantal punten waar je rekening mee moet houden. Allereerst zijn koolhydraten, zoals hiervoor besproken, essentieel maar eet niet te grote hoeveelheden koolhydraten in één keer aangezien deze voedingsstof (in grote hoeveelheden) bekend staat als een ‘moe-maker’. Naast een gezonde en regelmatige voeding zijn er een aantal supplementen die een positieve werking hebben op de hersenen. Omega-3 vetzuren haal ik aan als een supplement dat een positieve invloed heeft, al is de natuurlijke vorm in de dagelijkse voeding uiteraard ook toereikend (in de vorm van vette vis). Daarnaast is ook Ginko Biloba een supplement waarvan in verschillende onderzoeken is aangetoond dat het extract van deze boom het geheugen verbetert.

In de lijn van onze klassieke voorouders, is ook mijn idee dat iedereen die bezig is zijn of haar lichaam tot in de perfectie te ontwikkelen het eens kan zijn met de uitspraak van de Romeinse dichter Decimus Junius Juvenal: “Mens sana in corpore sano”, oftewel: “een gezonde geest in een gezond lichaam”.

Soja-eiwit is geen mietjes-eiwit meer
Bodytalk: Juliette Bergmann