Gezondheid 

Meer dan alleen spieren: de lever

Friday 01 December 2017
258
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

Bij fitness of bodybuilding draait het allemaal om het opbouwen en in conditie houden van je spieren. Deze levensstijl draait echter om meer dan alleen spieren. Naast je lichaam er gezond uit laten zien, is het gezond houden van je totale lichaam natuurlijk prioriteit. In ‘Meer dan alleen spieren’gaan we verder dan de buitenkant. We behandelen hoe je organen werken en hoe je deze in topconditie kunt houden. In de vorige uitgaven behandelden we al het hart als motor van het lichaam, de longen, de hersenen en de spijsvertering. Deze uitgave richten we ons op een orgaan dat te omschrijven valt als de grootste chemische fabriek in het lichaam: de lever.

Fysiologie in het kort

De lever is het zwaarste orgaan in het menselijk lichaam, met anderhalve kilo verslaat de lever dus net de hersenen qua gewicht. De lever bevindt zich in de rechterbovenbuik ter hoogte van de bovenste buikspieren en valt nog net niet onder de ribben. Dit rood-bruine orgaan bestaat uit de linker en rechter leverkwab welke gescheiden zijn door een weefselplooi, tevens zit aan de lever de galblaas vast. Naast deze twee delen van de lever bevat dit orgaan ook een enorm stelsel van bloedvaten die de lever in acht segmenten opdelen. Deze segmenten zijn weer opgebouwd uit een stelsel van cellen die samen zeshoekige formaties vormen, dit zijn de hepatocyten. Een gezonde lever bevat maar liefst 100 miljard van deze zeshoekige celformaties. Binnen deze zeshoekige formaties zorgt een stelsel van vertakte adertjes voor de bloed aan- en afvoer en een stelsel van galgangen die zorgen voor de afvoer van gal naar de galblaas. De belangrijkste ader die in de lever ligt is de poortader (vena portae). Deze voert zuurstofarm bloed, dat echter wel vol zit met voedingsstoffen, aan uit de darmen. De aanvoer van zuurstofrijk bloed gaat via de leverslagader (arteria hepatica) waarna het bloed via de onderste holle aders terug naar het hart gaat. Het bloed dat afkomstig is uit darmen bevat veel voedingsstoffen die in de lever verwerkt worden en weer afgegeven worden aan het bloed. In de lever vinden voor zowel koolhydraten, eiwitten als vetten processen plaats die onmisbaar zijn voor een goed functioneren.

 

Eiwitten

De lever zorgt voor zowel de productie als de afbraak van eiwitten. De eiwitten zoals die met de voeding zijn binnen gekregen bereiken de lever in de afgebroken vorm, oftewel als aminozuren. In de lever worden deze aminozuren omgezet tot eiwitten die voor een deel een belangrijke rol spelen in de bloedbaan. Deze zogenaamde plasma-eiwitten spelen bijvoorbeeld een rol in de stolling van het bloed bij wonden en de afweer van het lichaam. Tevens kan de lever aminozuren die in een grote hoeveelheid het lichaam binnenkomen omzetten in andere aminozuren. Dit kan alleen met de niet-essentiële aminozuren. Essentiële aminozuren moeten via de voeding het lichaam bereiken, want deze aminozuren kunnen niet door de lever gemaakt worden. Indien dit niet mogelijk is wordt het teveel aan aminozuren omgezet tot glucose en vetten, het restproduct ammoniak wordt omgezet tot ureum en verlaat via de nieren en de urine het lichaam. Bij een tekort aan glucose kan de lever zelf glucose gaan vormen. Dit gebeurt onder andere door de afbraak van spierweefsel dat in de lever omgezet wordt in glucose.

Koolhydraten

De koolhydraten uit de voeding bereiken de lever in de enkelvoudige vorm, oftewel als glucose. In de lever wordt het glucose dat niet direct nodig is, omgezet tot glycogeen. Het glycogeen kan zowel in de lever als in de spieren worden opgeslagen en dient als brandstof voor het lichaam. Als de bloedsuikerspiegel daalt dan zetten de glycogeendepots het glycogeen om in glucose en wordt dit afgegeven aan het bloed.

Vetten

De lever speelt ook een belangrijke rol in de vetstofwisseling. Allereerst produceert de lever gal, dit is de stof die de opname van vetten uit de voeding in de darm mogelijk maakt. De vetzuren die in de dunne darm uit de voedselmassa zijn opgenomen worden naar de lever getransporteerd waar ze worden omgezet zodat ze als brandstof gebruikt kunnen worden of kunnen worden opgeslagen in de vetdepots. Tevens maakt de lever cholesterol en zorgt er voor dat het teveel aan cholesterol weer hergebruikt wordt. Als via de voeding (onverzadigde vetten) veel cholesterol het lichaam binnenkomt, dan neemt de productie van deze stof in de lever af. Indien er zeer veel cholesterol via de voeding binnenkomt, kan dit op den duur zorgen voor een verhoogd cholesterol gehalte, wat vervolgens kan leiden tot hart- en vaatziekten.

Andere functies

Naast de eerder genoemde functies van de lever doet dit orgaan nog meer. Het onschadelijk maken van giftige stoffen is één van die belangrijke functies. Bij giftige stoffen kan bijvoorbeeld gedacht worden aan alcohol, medicijnen, cafeïne en drugs. In eerste instantie probeert de lever de giftige stof onschadelijk te maken door de structuur te veranderen waardoor de stoffen soms helemaal af te breken zijn, of anders water- of vetoplosbaar kunnen worden gemaakt. Door de giftige stof om te zetten in een oplosbare vorm kunnen ze via de ontlasting of urine het lichaam verlaten. Mocht dit niet werken dan vindt er een ander proces plaats in de lever. De giftige stof wordt gebonden aan glucuronzuur, sulfaat of aminozuren. De structuur van de giftige stof wordt hierdoor niet veranderd, maar de stof wordt als het ware ingekapseld waardoor de stof alsnog het lichaam kan verlaten via de urine of ontlasting.

Eventuele problemen bij sport

De problemen die op kunnen treden in de lever bij sporters zijn er een flink aantal, echter, geen van deze problemen is expliciet de oorzaak van het sporten. Een veel voorkomend probleem is, zeker gezien de Atkins-revival, de uitputting van de glycogeenvoorraden. Vanwege de beperkte aanvoer van glucose via de voeding zal het lichaam zelf moeten zorgen voor deze brandstof. Nu zal het lichaam niet gelijk overschakelen op vetverbranding, eerst zal de lever zelf glucose gaan maken uit spiermassa en vetweefsel. Wat hierbij gezegd moet worden is dat er meer spierweefsel afgebroken wordt dan vetweefsel bij de vorming van glucose. Oftewel, je verliest spiermassa en maar een klein beetje vet. Daarnaast is ook het veelvuldige gebruik van alcohol een risico. De lever kan hierdoor beschadigen omdat hij langdurig veel gifstoffen (alcohol) moet afbreken. De levercellen kunnen hierdoor gaan afsterven waardoor alle belangrijke processen in de lever niet meer goed kunnen verlopen.

Het gebruik van steroïden is ook een risico voor de lever. Niet alleen oraal ingenomen steroïden zoals dianabol zorgen voor een verhoogd risico op leverproblemen (zoals leverkanker), er bestaan ook onderzoeken die aantonen dat testosteron en deca-durabolin deze vorm van kanker kunnen veroorzaken.

Onderhoud

Je lever in een goede conditie houden is eigenlijk heel simpel. Gezond eten en gifstoffen zoals overbodige medicijnen en alcohol vermijden zijn de basis voor een goed functionerende lever. Al is je lever misschien het zwaarste orgaan in je lichaam, laat het één na zwaarste orgaan, je hersenen, goed werken als je nadenkt over het toebrengen van leverschade door alcohol- of steroïdengebruik. Mocht je ‘iets op je lever hebben’ met betrekking tot je lever, kijk dan op de website van de maag-lever-darm stichting: www.mlds.nl

Photo by Joz3.69 on Flickr
Photo by Daniel Novta on Flickr
Photo by Mark Daynes on Unsplash
Photo by stevepb on pixabay
Photo by Couleur on pixabay
archief S&F 128
Stoppen met steroïden
Eten voor massa: De laatste stappen