Bodybuilding  Anabolen 

De stille sterfte in de krachtsporten

Saturday 01 April 2006
333
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

De TV-shows en kranten zwijgen erover, maar in de krachtsport weet iedereen het. Door de bodybuilding, de powerlifting en het showworstelen raast een sterftegolf. Mannen en vrouwen, ogenschijnlijk kerngezond, overlijden onverwacht aan een hartaanval of een beroerte. Het gebeurt zo vaak dat je niet meer van incidenten kunt spreken.

Ergens in Nederland loopt een werkdag ten einde. Een man sluit de winkel af waarin hij overdag zijn brood verdient. Hij zakt in elkaar. Mensen snellen toe, bellen een ambulance, maar de hulp komt te laat. De man, een fanatieke bodybuilder, sterft. Elders in Nederland wordt ’s morgens vroeg een vrouw wakker in haar bed. Ze tast naar haar man naast haar, en wil hem wakker maken. Het lukt niet. Hij is vooraan de veertig en in zijn slaap overleden. Nog geen eens zo verschrikkelijk lang geleden kende iedere Nederlandse bodybuilder zijn naam. Bezoekers van een sportschool bemerken ineens een ongewoon gezicht achter de bar. Waar is de vriendelijke vijftiger die anders hun koffie inschenkt? De man die zoveel van de bekers heeft gewonnen, die in de vitrines prijken? Wie ernaar vraagt hoort dat hij aan een hartaanval is overleden. Plotseling. Onverwacht. En, net zoals in de andere twee gevallen, veel te vroeg. Het zijn maar een handjevol van de gebeurtenissen die de afgelopen maanden bij de redacteuren van Sport en Fitness zijn binnengekomen. Soms heeft dit blad er niet over bericht, omdat we de betrokkenen niet lastig wilden vallen. Maar als het om bekende sporters ging hebben hadden we geen andere keuze dan onze lezers te vertellen dat Fanny Barrios of Don Youngblood nooit meer op een wedstrijdpodium zouden staan. Ook zij overleden onverwacht door een hartaanval of een beroerte. Je moet bij al die berichten natuurlijk bedenken dat in ontwikkelde landen als Nederland harten vaatziekten de op één na meest voorkomende doodsoorzaak zijn. Nog maar een paar jaar geleden, toen artsen minder scheutig waren met het voorschrijven van cholesterolverlagende statines, waren de hart- en vaatziekten zelfs doodsoorzaak Nummer Eén. In Nederland zijn er tienduizenden bodybuilders. Als je de definitie niet te strikt maakt zijn er misschien zelfs een kleine honderdduizend. Wereldwijd zijn er miljoenen. Dat je hoort over bodybuilders die overlijden aan een hartaanval, dan is dat uiteraard tragisch, maar geen reden tot bezorgdheid. Het is een kwestie van statistiek. Als je daar aan wilt vasthouden, dan kan dat. Onderzoekers hebben nog steeds geen harde gegevens over het verband tussen aan de ene kant plotse hartaanvallen en beroertes en aan de andere kant anabolen. Wetenschappers kennen wel effecten van spierversterkende middelen die op termijn de kans op hart- en vaatziekten verhogen.

Anabole steroïden, maar ook clenbuterol en groeihormoon, veranderen bijvoorbeeld de hartspier. Ze vergroten de linker ventrikel van het hart. Die ‘scheefgroei’ maakt dat het hart minder efficiënt werkt, en de hartspier harder moet werken om de bloedcirculatie op peil te houden. Krachttraining veroorzaakt die afwijking ook, maar in zo’n geringe mate dat de scheefgroei geen consequenties heeft voor de gezondheid. Combineer je krachttraining met anabole steroïden, dan is het effect ernstiger. Combineer je krachttraining met anabolen en groeihormoon, dan wordt de schade soms al na een enkele kuur serieus. Het effect ontstaat waarschijnlijk doordat groeifactoren niet alleen inwerken op de spiercellen van het hart, maar ook op de aanmaak van bloedcellen. Nandrolon, testosteron en boldenon en hun verknutselde chemische familieleden stimuleren de aanmaak van bloedcellen en maken het bloed dikker. Tegelijkertijd werken ze in op de nieren, waardoor het lichaam meer vocht gaat vasthouden. De hartspier wordt daardoor continu overbelast en vergroeit. Naarmate er meer groeifactoren aanwezig zijn in de vorm van clenbuterol, IGF-1 en anabole steroïden, is die vergroeiing groter, en dus ook ernstiger. Een andere factor is het dichtslibben van bloedvaten.

Anabolen ontregelen de lever, waardoor de aanmaak van het ‘slechte’ LDL-cholesterol toeneemt. Anabolen verminderen tegelijkertijd de concentratie van het ‘goede’HDL-cholesterol. Daardoor kunnen de bloedvaten dichtslibben, zodat stukjes van de hartspier of de hersenen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen krijgen. Beide effecten spelen op de langere termijn. Bloedvaten slibben niet dicht van de ene dag op de andere. Zelfs rokende cafetariabezoekers hebben er tientallen jaren voor nodig. Dat geldt ook voor het ontstaan van een vergroeide hartspier. Hart- en vaatziekten ontwikkelen zich langzaam, en tijdens dat proces zijn er voortekenen dat er zich iets gevaarlijks aan het voltrekken is. Juist dat maakt de recente sterfgevallen zo mysterieus en bedreigend. Want meestal waren er geen voortekenen, en kwam de dood onverwacht. Dat is ook de conclusie van een groep Italiaanse pathologen van de universiteit van Foggia. De pathologen bestuderen al enkele jaren plotse sterfgevallen in de bodybuilding. Eén van hun eerste conclusies luidt dat we niet te maken hebben met een nieuw verschijnsel. Plotse hartaanvallen bij anabolengebruikers zijn al zo oud als het anabolengebruik zelf, concluderen de Italianen uit literatuuronderzoek. Al in 1990 beschreef een medisch vakblad de onverwachte dood van een 21-jarige anabolengebruiker. In de jaren erna is er een langzaam toenemende stroom van publicaties over soortgelijke gevallen.

Twintigers, dertigers, veertigers sterven in de sportschool, thuis op de bank, in bed of in de auto. Soms vinden de onderzoekers sporen van anabolengebruik in het bloed van de overledenen, soms vinden ze preparaten thuis. In de overweldigende meerderheid van die gevallen zijn de gebruikelijke tekenen van een hartaandoening afwezig. Uit autopsies blijkt dat er geen sprake is van hartvergroting of dichtgeslibte bloedvaten. Uit de gegevens van de Italianen blijkt trouwens dat het weinig uitmaakt wat voor anabolen de bodybuilders gebruiken. Sommige doden gebruikten kuurtjes op basis van testosteron, sommigen niet. Harddrugs verklaren de sterfgevallen evenmin. De meeste doden zijn serieuze mannen en vrouwen, die leefden voor hun sport en geen drugs gebruikten. De Italianen hebben een theorie die sommige van die gevallen kan verklaren. Anabolen versterken de prikkels die adrenaline en nor-adrenaline aan de hartspier geven, zegt die theorie. Dat effect wordt verder versterkt door een hoge cholesterolspiegel, een bijwerking van anabolengebruik. Bij een hoge cholesterolspiegel reageert de cellen van de hartspier sterker op stimulerende stoffen als adrenaline. Als de impact te hoog wordt, ontspoord het hartritme en ontstaat een hartaanval. Nogmaals, het is maar een theorie. Hij is nog niet bevestigd. Dat geldt ook voor de meest recente theorie over de sterftegolf, die ook uit Italië komt. Onderzoekers van de universiteit van Pisa publiceerden enkele weken geleden de resultaten van vier autopsies op plotseling gestorven bodybuilders. Twee waren profbodybuilders, twee amateur, alle vier gebruikten anabolen. De jongste was 27, de oudste 37. Twee van de onderzochte bodybuilders waren in het academische ziekenhuis van Pisa gestorven.

Bij de sectie bleek dat ook bij dezen vier de gebruikelijke tekenen van hart- en vaatziekten afwezig waren. Maar toen de onderzoekers weefsels van hun hartspier onder de microscoop bestudeerden, vonden ze wel iets. Alle overledenen vertoonden tekenen van wat cardiologen ‘small vessel disease’noemen: het grootschalig dichtslibben van niet de grote bloedvaten, maar de allerkleinste haarvaatjes. De aandoening kan de toevoer van zuurstof en voedingsstoffen naar weefsels afsnijden zonder dat je dat aan de grote bloedvaten kunt zien. Het syndroom is al tientallen jaren bekend, maar het onderzoek er naar krijgt de laatste jaren een nieuwe impuls door verfijnder onderzoeksapparatuur. De Italianen schrijven dat ze eerst bevestiging van hun resultaten willen zien. Als die bevestiging er is, zouden cardiologen vervolgens kunnen proberen of ze met technologieën als MRI risicogroepen kunnen scannen op de aandoening. De vraag, wat anabolengebruikers kunnen doen om hun kans op een plotse dood te verminderen, is daarmee niet beantwoord. Dat zal pas gebeuren als we weten hoe de aandoening bij hen ontstaat en waardoor we er ineens zo veel horen. Is het het gebruik van insuline, dat gemeengoed is geworden? De gedachte is niet zo vreemd, want small vessel disease is een symptoom van diabetes-2, waarbij de suikerspiegel te hoog oploopt. Komt het door de populariteit van low carb-diëten die de cholesterolspiegel laten oplopen? Cholesterol is een risicofactor voor small vessel disease.

Misschien moeten we de oorzaak wel in een volkomen andere richting zoeken. Iets wat we in ademen, bijvoorbeeld, en waarvoor anabolengebruikers net iets kwetsbaarder zijn dan niet-gebruikers. Op dagen dat er veel fijn stof in de lucht zit, sterven in de ziekenhuizen meer hartpatiënten, hebben Nederlandse onderzoekers wel eens berekend. Misschien hebben anabolengebruikers een verhoogde gevoeligheid voor fijn stof.
Sport en Fitness blijft de zaak volgen. Zodra we meer weten zullen we dat op deze bladzijden berichten. Pas op jezelf! 

Cardiology. 1995;86(2):172-3; J
Am Coll Cardiol. 2001 Jan;37(1):224-30;
Arch Pathol Lab Med 2001 Feb;125(2):253-5;
BBC, 25/10/00;
Int J Sports Med. 2003 Jul;24(5):344-51;
Int J Sports Med 2003; 24: 337-343;
Int J Legal Med. 2005 Nov 15;:1-6
Int J Legal Med. 2005 Nov 15;:1-6
Photo by Cristian Baron on Unsplash
archief S&F133
Weg met je vrouwelijke kant! - Het waarom, wat en hoe van anti-oestrogenen.
De zoete aanval