Gezondheid  Voeding 

De zoete aanval

Saturday 01 April 2006
208
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

Een oude truc om met die leuke buurvrouw in contact te komen is om aan te bellen en te vragen om een kopje suiker. Waarschijnlijk is deze truc ontstaan omdat iedereen wel een pot of zak suiker in huis heeft. Maar anno 2006 is het een truc die echt niet meer kan. Het besef dat suiker overbodig is in een gezond dieet is inmiddels goed door gedrongen bij de bewuste consument. 

Niet alleen heeft de consument dat door, ook de voedingsmiddelenbranche is zich hier van bewust. Let maar op de reclames voor voedingsmiddelen op televisie en op verpakkingen. Kreten als: ‘geen suikers toegevoegd’en ‘ongezoet’ staan prominent op de etiketten en reclamemakers wekken met deze termen de suggestie dat de producten gezonder zijn dan soortgelijke producten waar deze kreten niet op staan. Een tijd geleden kwam een bekende lolly fabrikant in opspraak omdat hun marketingteam op het geweldige idee was gekomen het product aan te prijzen met de kreet “bevat nul procent vet!”. Dat deze lolly voor 80% uit suiker bestaat werd er niet bij vermeld, dus ten onrechte werd de suggestie gewekt dat het om een gezond product zou gaan.

Soorten suiker

Suiker zoals dat in bijna elk huishouden wel aanwezig is, is eigenlijk de huishoudelijke benaming voor sacharose, dit is een disacharide opgebouwd uit glucose en fructose. De natuurlijke bronnen voor deze zoete stof zijn suikerbieten en het suikerriet. De suikerbiet wordt in Nederland veel verbouwd, vooral in de Flevopolder, Noord Brabant, Noord Holland en Zeeland. Suikerriet kan alleen maar groeien in een tropisch klimaat, dus in Nederland zal je dit gewas niet zo snel tegenkomen. De plant van de suikerbiet groeit in het eerste levensjaar en ontwikkeld dan wortels en bladeren, om het tweede levensjaar goed door te komen worden suikers opgeslagen in de wortels. Alleen haalt deze plant het tweede jaar niet, omdat hij voor het tweede levensjaar geoogst wordt. Na de oogst worden de suikerbieten (dit zijn dus de wortels van de plant met het opgeslagen suiker er in) verwerkt om suiker te produceren. Van een suikerbiet blijft slechts 13% aan suiker over, dit wil zeggen dat als je koffie of thee met twee suikerklontjes drinkt, je na dertien koppen één suikerbiet ‘opgedronken’hebt. Behalve biet- en rietsuiker zijn er nog meer soorten suiker. Poedersuiker is bijvoorbeeld gewoon kristalsuiker uit suikerbieten, maar deze soort suiker is zeer fijn gemalen en bevat een antiklontermiddel zodat het niet als één klomp samenpakt als het in contact komt met omgevingslucht (die water bevat). Basterdsuiker bevat naast suiker de zogenaamde invertsuikerhoudende stroop wat een mengsel is van fructose en glucose waarbij de twee stoffen, de monosachariden, apart kunnen reageren. Normaal suiker bestaan ook uit fructose en glucose, maar bij normaal suiker zijn de twee stoffen gebonden zodat ze niet apart reageren op temperatuur.

Voor- en nadelen suiker

Voor sporters heeft suiker zeker voordelen, die we aan het eind van dit artikel even uitlichten. Voor mensen die niet trainen is het enige voordeel van suiker eigenlijk de smaak. Een ander voordeel, dat tegelijk ook een nadeel is, is de energie die suiker levert, namelijk 4 kcal. per gram. De nadelen van het gebruik van suiker zijn groter in aantal dan de voordelen. Allereerst is de kans op cariës (gaatjes) groter als er regelmatig suiker wordt gebruikt. Gaatjes in de tanden wordt veroorzaakt door bacteriën die in de mond leven. Deze bacteriën zijn gek op suiker, het geeft ze energie om te leven. Echter, deze bacteriën zetten de suikers om in zuren die het tandglazuur aantasten. De bacteriën komen zo door de beschermlaag van de tanden (het glazuur) en hebben zo toegang tot het tandbeen. Daar kan vervolgens rotting ontstaan wat leidt tot gaatjes. Dus denk bij je volgende suikerrijke consumptie maar aan het geluid van de boor van de tandarts, dan zal waarschijnlijk je behoefte aan suiker afnemen. Een ander nadeel van suiker is dat het niets meer of minder dan energie bevat, in suiker is geen vitamine, mineraal of andere voedingsstof te bekennen, alleen deze simpele koolhydraten. Kortom, suikers zijn ‘lege’ calorieën die niets anders bevatten dan energie, als je nagaat dat een suikerklontje 20 kcal. bevat en je vijf koppen koffie per dag drinkt, dan zit je al aan 100 kcal. Daar zitten dus geen vitamines in, geen mineralen en geen andere stoffen waar je lichaam wat mee kan. Alleen maar extra energie. Het mag duidelijk zijn dat als je teveel energie tot je neemt dan je nodig hebt er overgewicht kan ontstaan. Vandaar ook dat suiker het eerste is dat je uit je voedingspatroon mag schrappen als je op je gewicht (en op je vorm) let. Dit geldt echter niet voor fruit dat behalve suiker ook rijk aan vitamines is en veel vezels bevat.

Behalve de genoemde nadelen is er waarschijnlijk ook nog een nadeel voor (voornamelijk) kinderen, namelijk het verschijnsel ADHD. Wetenschappelijk is het verband tussen suikerconsumptie en ADHD nog niet aangetoond, maar de vermoedens voor het ontstaan van ADHD wijzen vrijwel allemaal suiker aan als de boosdoener.

Vervanging van suiker

De zoete smaak van suiker is natuurlijk erg lekker, zelf kan ik daar over mee praten. Maar zoals al aangegeven hierboven levert suiker alleen maar energie die eigenlijk overbodig is. Stel we nemen het voorbeeld van de vijf koppen koffie met twee klontjes suiker per dag nog een keer. Als je een positieve energiebalans hebt, oftewel je neemt meer energie tot je dan verbrandt, dan kun je op jaarbasis tien kilo aankomen! Dat is dus niet tien kilo spiermassa! Zoals iedereen weet zijn er voldoende vervangers van suiker. Misschien smaken ze, de eerste keer dat je een dergelijke suikervervanger gebruikt, niet precies zoals je gewend bent, maar het gebruik van deze suikervervangers went erg snel kan ik je verzekeren. Er zijn verschillende soorten zoetstoffen, namelijk die energie leveren (de extensieve zoetstoffen) en die nauwelijks of geen energie leveren (de intensieve zoetstoffen).

Extensieve zoetstoffen

In deze groep zoetstoffen zijn Xylitol en Sorbitol de bekendste, Sorbitol levert wel energie, maar slechts een deel er van wordt door het lichaam opgenomen, het merendeel verlaat via de ontlasting het lichaam. Het deel dat wel opgenomen wordt wordt heel langzaam opgenomen in het bloed, waardoor de bloedsuiker spiegel niet snel stijgt. Sorbitol is wat betreft zoetheid de helft minder zoet dan suiker, je hebt dus twee gram Sorbitol nodig om de zoetheid van één gram suiker te krijgen. Xylitol is voornamelijk bekend uit kauwgum en is per gram net zo zoet als een gram suiker. Deze zoetstof komt van nature voor in groente en fruit. Xylitol is voornamelijk bekend uit kauwgum en is per gram net zo zoet als een gram suiker. Deze zoetstof komt van nature voor in groente en fruit. 

Intensieve zoetstoffen

In deze groep vallen de bekendste zoetstoffen, zoals sacharine, cyclamaat en aspartaam. Sacharine kan verhit worden, maar heeft een vrij bittere nasmaak. Het is wel een erg zoete stof, ten opzichte van suiker is het 300 tot 500 keer zo zoet. Aspartaam is opgebouwd uit twee aminozuren, namelijk asparaginezuur en fenylalanine. Deze stof kan niet verhit worden omdat dan de stof als het ware ‘uit elkaar valt’ en hierdoor de zoete smaak verliest. Als je trouwens de waarschuwing op een verpakking ziet ‘bevat een bron van fenylalanine’ dan hoef je daar geen enge dingen bij te gaan denken. Het is een waarschuwing voor mensen die de ziekte phenyl-keto-uria hebben waardoor ze fenylalanine niet met de urine kunnen uitscheiden. De ophoping fenylalanine die in het lichaam ontstaat, kan tot problemen leiden. Als je deze ziekte niet hebt, is de waarschuwing dus niet voor jou bedoeld. Aspartaam is 200 keer zo zoet als suiker. Cyclamaat is een zoetstof die erg goed oplost in water en ook toch hoge temperaturen kan zonder dat de smaak veranderd. Het is minder zoet van smaak dan andere zoetstoffen, namelijk 30 keer zo zoet als suiker. Acesulfaam-K is een zoetstof die ook regelmatig gebruikt wordt, alleen is deze stof meer bitter van gumtabletten, of 133 zoetjes, of 12 liter vruchtenyoghurt (allen gezoet met Aspartaam) moet eten wil je een risico lopen. Deze waarden gelden voor een man van 70 kilogram zwaar. Over Sacharine gaan ook verhalen dat het een risico zou kunnen opleveren, maar de onderzoeken spreken elkaar tegen. Eigenlijk zijn er maar een paar onderzoeken bekend die zoetstoffen bestempelen als risicostoffen, er zijn meer onderzoeken bekend die aantonen dat het veilige stoffen zijn. 

Sport en suiker

Voor dat je gelijk al het suiker uit je dieet verbant is het nuttig om te weten dat voor een sporter suikers toch erg belangrijk kunnen zijn. Creatine wordt bijvoorbeeld beter opgenomen als het tegelijk met suiker wordt ingenomen. Dit kan in de vorm van vruchtensap, maar ook een oplossing van water en suiker is geschikt om creatine mee in te nemen. Tevens is het voor iemand die met gewichten traint aan te raden om voor, tijdens en na de training een (sport)drank met suiker te drinken, niet alleen geeft dat je energie tijdens de training, ook blijkt dat het herstel sneller gaat. Zeker na een zware training is het eten van suikers van groot belang om je spierglycogeen dat je tijdens je training verbrand hebt, aan te vullen. Voor sporters is dit dus een moment dat je, zonder je schuldig hoeft te voelen, suiker kan eten. In de rest van je dieet doe je er goed aan om de hoeveelheid suikers tot een minimum te beperken.

Photographer: Brooke Lark
Photo by pixabay
Photo credit: Foter.com
Photo credit: wuestenigel via Foter.com / CC BY
archief S&F133
De stille sterfte in de krachtsporten
Tien fabels over voeding