Gezondheid  Voeding 

Tien fabels over voeding

Thursday 10 August 2017
270
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

Over voeding doen honderden fabels de ronde. Niet sinds kort, maar sedert mensenheugenis. Logisch want eten moeten we allemaal. Wat nu precies gezonde voeding is, blijft voor velen onduidelijk. Professor Dr. Ir. Wim Saris, die toch als een expert op het gebied van voeding beschouwd kan worden, deed eens de uitspraak: ‘Gezonde voeding bestaat niet.’Hij bedoelde hiermee: er is geen specifiek voedingsmiddel dat op zich gezond is. Is volkorenbrood gezond? Nou, als je wekenlang niets anders eet, zul je daar niet meer zo van overtuigd zijn. Je krijgt bepaalde vitaminedeficiënties en de volkorenmik komt zowat je strot uit, want gebrek aan afwisseling in voeding kan ook ongezond zijn.

Wat wél bestaat is een gezond voedingspatroon, een combinatie van verschillende voedingsmiddelen in gebalanceerde hoeveelheden. Ik zal eens een aantal volkswijsheden over voeding de revue laten passeren. Een aantal, want aan het totaal kom je gewoon niet toe. Daarvoor is het bestand aan mythen te groot. Ik ga hierbij vrij willekeurig te werk en behandel enkele uitspraken over voeding. Sommige daarvan zullen de lezer wellicht bekend voorkomen, andere niet. Wat niet weg neemt dat ze wel circuleren. De meeste van deze ‘waanwijsheden’ leveren geen direct gevaar op voor de volksgezondheid. Dat is wel het geval met doorgedraaide systemen als veganisme en cocovorisme. Veganisme betekent: geen producten eten van dierlijke oorsprong.

De theorie was dat kokosnoten alle voor de mens noodzakelijke voedingsstoffen bevatten

Het is iets anders dan vegetarisme, waarbij men afziet van producten die verkregen worden door het doden van een dier. Een veganist mag ook geen kaas, eieren en zelfs geen honing eten. Veganisten zien er niet gezond uit. Ze krijgen normaal gesproken een vitamine B12 gebrek, doordat deze vitamine uitsluitend in producten van dierlijke oorsprong voorkomt. Nu kun je natuurlijk een tabletje B12 nemen, maar helaas: ook dat is van dierlijke oorsprong. Cocovorisme was enige tijd in zwang in de jaren twintig, dertig van de vorige eeuw. De theorie was dat kokosnoten alle voor de mens noodzakelijke voedingsstoffen bevatten en dat we dus niets anders moesten eten dan alleen kokos. Welke randdebiel op dat idee gekomen is, weet ik niet. Het kan ook een slimme plantage eigenaar in Afrika geweest zijn. Hoe dan ook: kokosnoten bevatten niet alle noodzakelijke voedingsstoffen. Door het uitbreken van de tweede wereldoorlog, nam de toevoer van kokosnoten af en deze goeroe-gewoonte stierf vanzelf uit. De fabels die ik zal behandelen zijn bij lange na niet zo levensbedreigend, maar verzinsels blijven het.

1 Sla is gezond

Iedereen kent het verschijnsel ‘broodje gezond’’. Een broodje wit of bruin, doet er niet toe, besmeerd of onbesmeerd ook niet. Het beleg kan variëren van een plak kaas tot een gehaktbal, máár: er ligt onveranderlijk een dergelijk eeuwig blaadje sla op. Als je het treft verse sla, anders een geelgroenig lapje met de structuur en smaak van uitgekauwd gummi. De consumentenbond heeft al eens een onderzoek gepublicerd waaruit bleek dat het broodje gezond in niets verschilde van andere belegde broodjes en in bepaalde gevallen zelf nog meer schadelijke stoffen bevatte.

 

Maar die sla, daar gaat het dus om: flikker je ergens een blaadje sla op, dan is dat ‘gezond’. Vraag een willekeurige persoon, wat er dan wel zo ontzettend gezond is aan sla en je krijgt antwoorden als: ‘het bevat veel vitamines en mineralen. ’Sommigen weten daar ook nog aan toe te voegen dat sla niet dik maakt. Dat laatste is waar. Sla levert slechts 9 kcal per honderd gram en bevat geen vet. Vitamines komen in (verse!) sla in zeer gerin
ge hoeveelheden voor. Vitamine A: 45 microgram, C: 3 milligram, enkele spoortjes B vitamines en 361 mg Kalium, 0.6 mg zink, wat calcium en magnesium. Ja maar, het zo belangrijke ruwvezel? Drie gram per ons. Dezelfde hoeveelheid bruine bonen levert bijna vier maal zoveel. Maakt dit sla nu tot een voedingsmiddel dat we links moeten laten liggen verleppen? Zeker niet, maar het scoort niet hoger in vitamine gehalte dan de meeste andere bladgroenten en iets ‘gezond’ noemen omdat er blaadje sla op ligt, is nonsens.

Honger, zeg maar ‘trek’wordt veroorzaakt door vele factoren en de vulling van je maag is daar slechts een klein onderdeel van

2 Van citroensap krimpt je maag, dan heb je minder honger

Ja, dat is een leuke. Wordt ook verteld van grapefruitsap en appelazijn. Waarom? Het is zuur en als je iets zuurs’ eet dan trekken je lippen, wangen en tong samen, dus zal je maag dat ook wel doen. Beetje voorbarige conclusie. De zuurgraad van een (vloei)stof wordt uitgedrukt in pH (pouvoir hydrogéne) het geeft de concentratie van waterstofionen (H+) aan. Hoe lager de pH, hoe zuurder een stof. Puur zoutzuur (HCl) heeft een pH van 0.0, maagzuur een pH van 1.

En citroensap van 2.3. Ergo, in je maag is het milieu ruim tweemaal zo zuur als citroensap. Bovendien is je maag zeer flexibel en zelfs als de maag d.m.v. een operatie verkleind wordt, neemt het honger gevoel nog steeds niet af. Honger, zeg maar ‘trek’wordt veroorzaakt door vele factoren en de vulling van je maag is daar slechts een klein onderdeel van.

3 Geitemelk is gezonder dan koemelk

Ook zo’n leuke. Net zo onzinnig als de mythe dat je van baden in ezelinnen melk een mooiere huid zou krijgen. De Egyptische koningin Cleopatra scheen er heilig in te geloven. .

Maar geitemelk dus… Vergelijken we een standaard hoeveelheid hiervan met een even groot gewicht aan koemelk (100 gram) dan zijn de verschillen over het algemeen niet indrukwekkend.

Laten we het houden bij kilocalorieën, vetten en eiwitten, dan krijgen we het plaatje zoals in de tabel zichtbaar is Hetzelfde geldt m.m. voor geitenkaas. Het is smakelijk, maar niet beter en zelfs vaak vetter dan uit koemelk bereide kazen. 

                                Kcal  Vet (gr) Verz. vet (gr) Eiwit (gr)

Geitemelk             70          4               3                    3

Koemelk (vol)      63          3               2                    4

 

Béééh of Boooe? Hier wint de koe.

4 Het eten van eieren verhoogt de potentie

Dit is een heel oud sprookje. Misschien komt het omdat eieren en testikels ongeveer dezelfde vorm hebben. Ik weet het niet. Wat ik wél weet is dat het pure onzin is. Eieren zijn een uitstekend voedingsmiddel. Rijk aan hogwaardige eiwitten en vitamines. En… boordevol cholesterol. Toen de ei-potentie mythe vele eeuwen geleden ontstond, wist men dit nog niet, maar hier hebben we dan iets dat zeer in de verte een biochemisch argument zou kunnen zijn voor de relatie tussen potentie en eieren.

Cholesterol immers is de grondstof voor steroïd hormonen als testosteron, dat op zijn beurt weer de potentie beïnvloedt. Maar ook hier komen we uit op het ‘worteltjes-argument’. Worteltjes bevatten pro-vitamine A en vitamine A is nodig voor het gezichtsvermogen, ergo: als je veel worteltjes eet, ga je scherper zien. (Wel eens een konijn met brilletjes op gezien?). Bovendien maakt het eigen lichaam relatief veel meer cholesterol dan je uit een paar eierdooiers kunt opnemen.

5 Bevruchte eieren zijn beter om spiermassa aan te zetten

In de jaren tachtig van de vorige eeuw is het even een modegril geweest in de krachtsportwereld. Goeroe Vince Gironda had beweerd dat bevruchte eieren meer spiermassa en kracht aanzetten dan onbevruchte. Hoe en waarom? Ik heb er nooit een bevredigend antwoord op gekregen. Noch van Vince, noch van zijn discipelen. Zelfs al zou het werken (en daar ontbreekt ieder argument voor): Hoe kom je aan bevruchte eieren? Zelf kippen en hanen gaan houden en op het moment dat de hen broeds wordt de eieren onder haar vandaan ritsen? Gezien Vince’s aanbeveling van 48 (ja, achtenveertig!) bevruchte eieren per dag, moet je dan een bestand van zo’n honderd hoenders aanschaffen, met –om oververmoeidheid te voorkomen- een twintigtal hanen. Vergis u niet, dit soort mythen kan nog steds ontstaan. Vertel eens aan een stuk of vijf, tien mensen dat je ergens gelezen hebt dat bevruchte struisvogeleieren beter werken dan anabole steroïden. Je kunt er van op aan dat na enige tijd de Nederlandse struiskwekerijen worden benaderd door geïnteresserde atleten.

6 Alle vitamines zitten onder de schil

‘Een appel moet je goed wassen, maar nooit schillen, want alle vitamines zitten onder de schil.’ Een goede raad van zorgzame moeders en tantes. En: het is nog waar ook. Boven de schil bevinden zich geen vitamines, eronder wél.

De conclusie van een groot aantal mensen was echter dat de vitamines zich vlák onder de schil bevonden en niet in de rest van de vrucht. Dit nu, is onzin. Bovendien ging men niet consequent met het advies om. Sinaasappels en bananen, mochten wel geschild worden. Op mijn vraag of ik dan wel voldoende vitamines binnen kreeg, luidde het ludieke antwoord: ‘Het geldt alleen voor appels en peren.’

7  Natuurlijke vitamines zijn beter dan synthetisch

We leven in een periode van ‘revival’en per definitie lijkt alles wat ‘natuurlijk’ is, beter en gezonder te zijn dan synthetische producten. Lijkt, want dit is lang niet altijd het geval. Opium is een natuurproduct, maar daarom nog niet gezond. Ook een kruid als dolle kervel is volkomen natuurlijk, maar ook zeer dodelijk. Houden we ons bij de vitamines. Natuurlijk of synthetisch? Het maakt niet uit. Een molecule vitamine C is een molecule vitamine C, of dit nu uit een sinasappel komt of in de fabriek is gesynthetiseerd uit glucose.

Het effect blijft gelijk. Echter, juist wat vitamine C betreft, moet hier een kanttekening bij gemaakt worden: In de natuur komt vitamine C (ascorbine zuur) vaak voor in ‘gezelschap’van co-factoren als bio flavonoiden. Stoffen waarvan de juiste betekenis nog steeds niet helemaal is opgehelderd, maar die waarschijnlijk de werkzaamheid en of effectiviteit van het vitamine versterken. Ook die co-factoren zijn echter te synthetiseren en kunnen dan met vitamine in een preparaat worden verwerkt.

8 Verse groenten zijn gezonder dan uit blik, pot of diepvries

In werkelijkheid maakt het niet veel uit of je verse spinazie eet, spinazie uit blik of diepvries. Het vitaminegehalte blijft bij conserveren bewaard. Het is zelfs zo dat vers gekochte groenten die een dag of twee bewaard worden vóór bereiding, sneller bepaalde vitamines kwijtraken dan van aan licht en lucht afgesloten soortgenoten in een blik. In principe geldt dat een groente vanaf het moment van de oogst, langzaam sommige vitamines gaat verliezen. Hoe langer de weg naar de consument, hoe groter de terugloop. De weg naar de fabriek is meestal korter dan die naar de winkel. Verse groente smaakt meestal beter, maar in gehalte aan nutriënten is er geen noemenswaardig verschil.

9 Conserveermiddelen zijn schadelijk

Het grote publiek maakt zich vaak zorgen om toevoegingen aan voedingsmiddelen, terwijl voedingskundigen veel meer op het gevaar van contaminatie met micro organismen wijzen. En inderdaad, een bacteriële verontreiniging is potentieel meer bedreigend voor de gezondheid dan conserveermiddelen die dit soort contaminaties kunnen voorkómen. Vitamine C en E worden ruim toegepast als conserveer

middelen omdat ze een anti-oxydatieve werking hebben, i.e. bederf tegen gaan. Synthetische conserveermiddelen moeten aan zeer strenge eisen voldoen en de goedgekeurde stoffen leveren geen schade op. Van sommige synthetische toevoegingen is zelfs vastgesteld dat ze bij proefdieren een levensverlengend effect kunnen hebben. Kleurstoffen zijn geen conserveermiddelen en uit voedings fysiologisch oogpunt overbodig (maar het ziet er smakelijker uit). Sommige kleurstoffen kunnen bij hiervoor gevoelige individuen allergische reacties geven.

10  Een wandeling na de maaltijd bevordert de spijsvertering

Een wandeling na het diner kan gezellig en ontspannend zijn, maar heeft in feite een negatieve invloed op de spijsvertering (die overigens fysiologisch van weinig betekenis is). Wat gebeurt er nadat we gegeten hebben? Bloed trekt naar het maagdarmkanaal om de opname van voedingsstoffen mogelijk te maken. Na een copieuze maaltijd voelt men zich vaak wat slaperig. Dat komt omdat de hersenen naar verhouding wat minder doorbloed zijn. Hetzelfde gebeurt als we gaan wandelen: de spieren hebben bloed nodig en dat wordt ‘’onttrokken’’ aan het maagdarmka

naal. Het is allemaal niet zo dramatisch, maar intensieve inspanning vlák na het eten, moet afgeraden worden.

Verse groente smaakt meestal beter, maar in gehalte aan nutriënten is er geen noemenswaardig verschil.

Photographer: Jannis Brandt
Photographer: Skitter Photo
Photo by pixabay
archief S&F133
De zoete aanval
Do You Remember ... Leen Koene