Bodybuilding 

Waar spieren zitten, zitten geen hersenen en van het ijzer word je niet wijzer

Wednesday 17 January 2018
431
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

Of toch ...

In dit artikel gaan we wat dieper in op de relatie tussen hersenvolume en lichaamsgewicht. De bedoeling is de lezer een scherp geslepen wapen in handen te geven tegen vooroordelen als in de titel genoemd. Welke discussie je ook aangaat, je opponent kan niet tegen de hier aangestipte lading wetenschappelijk bewijs op.

Je hebt dit soort dooddoeners vast wel meer dan eens gehoord. Anatomisch valt er ook niets op aan te merken. Waar spieren zitten, zitten geen hersens, waar de lever zit ook al niet, evenmin waar de nieren of longen zitten en ga zo maar door. De critici bedoelen natuurlijk echter: ‘Als je zo gespierd bent, moet je wel dom zijn.’ Baarlijke nonsens natuurlijk maar deze visie -voor zover je daar van kunt spreken bij een vooroordeel- komt voort uit het zwart/wit denken of wat genuanceerder uitgedrukt, het dualisme.

Dualisme

In het kort komt het hier op neer: er is een scheiding tussen lichaam en geest en wanneer iemand werkt aan zijn of haar fysiek, en/of gewoon van nature een aantrekkelijk lichaam heeft, betekent dit –in alle bekrompenheid- dat de geest wel niet zoveel zal voorstellen. Geest is een zeer ruim begrip: zowel religieus gevoel, als intelligentie en het hieraan inherente probleemoplossend vermogen zijn functies van wat men ‘de geest’ pleegt te noemen. De vraag in hoeverre er sprake is van een ‘geest’ buiten de grijze stof van de hersenen, laat ik even onbeantwoord. Dit artikel gaat niet over filosofie of spiritualiteit maar over hersenen, het vermogen tot denken, leren en problemen oplossen. Het dualisme van lichaam en geest is de oorzaak van stereotypen zoals de ‘hersenloze spierbonk’, maar ook ‘het domme blondje’. Als een vrouw mooi en fysiek aantrekkelijk is, moet ze wel dom zijn. (zie kader). Het begint al op de lagere school: jongentjes met een brilletje worden vaak gezien als goede leerlingen en ‘de intelligentste knapen van de klas.’ Ze kunnen slecht scoren bij repetities, drie keer blijven zitten, dat doet er niet toe, het stereotype blijft.

Hersenvolume & intelligentie

Er bestaat een zekere, zij het rudimentaire, relatie tussen het volume en/of het gewicht van de hersenen ten opzichte van het lichaamsgewicht en de intelligentie. Hoe groter het percentage van de hersenmassa is t.o.v. het lichaamsgewicht, hoe slimmer, hoe meer vaardigheden, hoe beter het leervermogen. Bij de mens is dit ca. 2.1 %. De tuimelaar (dolfijn) geldt algemeen als het meest intelligente zoogdier na de mens. De hersenmassa is ca 0.9% van het totaal lichaamsgewicht. Een tuimelaar weegt gemiddeld ergens tussen de 200 en 300 kilo1. De hersenmassa beloopt ca. 1700 gram, meer dan die van de mens met een range van 1200-1500 kubieke centimeter.2 Een woord van kritiek op dit uitgangspunt: het is mijn stellige overtuiging dat de hersenmassa niet direct gecorreleerd is aan het totaal lichaamsgewicht, maar aan de vetvrije massa (VVM)3. Een dolfijn heeft (evenals andere zeezoogdieren) een relatief grote vetmassa van ergens tussen de 30 en 40%. Nemen we bijvoorbeeld een tuimelaar van bv 250 kg met 30% vet, dan is de VVM: 250-75 = 175. Dat levert een ander plaatje op en nu komt het percentage hersenmassa zeer dicht bij de 1% van de VVM te liggen.4 Waarom denk ik dat de VVM een betere indicator is dan het bruto lichaamsgewicht? Welnu, vrouwen hebben over het algemeen een iets kleiner hersenvolume en een wat grotere vetmassa dan mannen, maar scoren zeker even goed bij intelligentie tests. Voor de liefhebbers: de ratio tussen lichaamsgewicht en hersenmassa wordt het Encefalisatie-quotiënt (EQ) genoemd.

Evolutie

Hoe groter de lichaamsmassa, hoe groter het hersenvolume, althans, bij zoogdieren. Kijken we naar de Apatosaurus, met een lengte van 25-30 meter en een gewicht tussen de 30000 en 35000 kg., dan kunnen we al aan de afbeelding zien hoe klein de schedel was. Het hersenvolume kwam neer op ca 170 cm3, iets groter dan van -onder andere- de veel kleinere en lichtere, baviaan uit later tijden. Opvallend is ook dat grote planteneters als de Apatosaurus een lager EQ hebben dan vleesetende sauriërs als de Tyrannosaurus. Logisch, want jagen vereist grotere motorische vaardigheden dan grazen. Hetzelfde geldt m.m. voor vogels en zoogdieren. Carnivoren en omnivoren5 hebben een hoger EQ dan herbivore prooidieren.

Het grootste en zwaarste dier ooit (voor zover onze kennis reikt), de Blauwe Vinvis, heeft een hersenmassa van ca. 7.5 kilo en scoort met een totaal lichaamsgewicht van ca. 64000 kg(!) iets slechter dan de dolfijn. Deskundigen zijn het er over eens dat dieren met een grotere lichaamsmassa grotere hersens hebben, doordat zo’n gigantisch lichaam alleen al meer hersenmassa vereist om de stofwisseling goed te laten verlopen en het autonome zenuwstelsel correct te doen functioneren. Intelligentie en complexe motorische vaardigheden vereisen een relatief grote hersenmassa. MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek van de menselijke hersenen, wijst op een correlatie van 0.3 tot 0.5 tussen hersenvolume en de resultaten van IQ tests. Gerelateerd aan het lichaamsgewicht en dus niet –zoals zou moeten- aan de vetvrije massa.

Trainen en de hersenen

Het is allang bekend dat sportbeoefening een positieve invloed heeft op het functioneren van de grijze massa en het metabolisme. Insuline resistentie neemt af, evenals depressies en paniekstoornissen. Net als bij leren en mediteren vinden morfologische veranderingen (vormveranderingen) in de hersenen plaats. Wat sporten betreft: mijns inziens in sterkere mate door training met een grotere intensiteit dan aërobe training met een lage intensiteit en groot volume. In deze visie sta ik niet alleen.6 Bij kennis- en geheugentests scoren mensen die mediteren en/of sporten aanzienlijk hoger dan vergelijkbare niet actieve personen. Dus: ‘Van het ijzer word je wel degelijk wijzer!’ 

Conclusie: Bodybuilding = Brainbuilding!

Als onze hersenen zo simpel waren dat we ze konden begrijpen, waren we te simpel óm ze te kunnen begrijpen.
Een kennis op afdeling intern: ‘Peter, kun jij er niet voor zorgen dat ik een andere internist krijg?’ ‘Hoe zo? Wat mankeert er aan mevrouw X?’ ‘Ze is gewoon te sexy om een goede dokter te zijn.’

‘Bodybuilders?... Bodybuilders hebben een ernstige afwijking, ze zijn niet tevreden met hun lichaam.’ Ik keek eens naar m’n gesprekspartner. Hij was midden twintig en begon al duidelijk een buikje aan te zetten. ‘En jij bent wel tevreden met je lichaam?’ ‘Nou en of!’ Duidelijk iemand die geen al te hoge eisen stelt. Hij studeerde medicijnen. ‘Kijk, dat is leuk... studeren... Weet je knaap, mensen die gaan studeren hebben een zeer ernstige afwijking, ze zijn niet tevreden met de capaciteit van hun hersenen.’ Even was het stil, toen kon hij niets anders uitbrengen dan: ‘Ja...maar..., dat is heel wat anders, dat is niet fysiek, dat is de geest, dat is leren!’ ‘O zeker, leren... we hebben ook allemaal leren lopen en nog een groot aantal motorische vaardigheden opgedaan. Dat komt niet vanzelf, dat zijn leerprocessen en daarbij veranderen structuren in de hersenen. Hetzelfde geldt voor training met gewichten.’ ‘Huhhh?” ‘Ja, en nog iets: als jij over een jaar of vijf, zes, zeven afgestudeerd bent en je doet al die tijd niets aan je lichaam, dan hangt die buik zowat op je knieën. Als ik je spreekkamer zou binnenkomen, vertrok ik meteen weer, want een arts die zijn eigen gezondheid, zijn eigen fysiek zo verwaarloost, die moet vooral met z’n vette kluiven van mijn lichaam afblijven.”

1 Dit is niet meer dan een voorbeeld. Er komen tuimelaars voor van 500 kg<

2 Daar de hersenen voor het grootste deel uit water bestaan is het verschil tussen hersenmassa en volume zo gering dat het in dit verband verwaarloosbaar is.

3 Zie WIKIPEDIA Engelstalige versie: Brain to body massa ratio

4 Nu zul je misschien denken: is dat verschil van enkele tienden van een procent dan zo belangrijk? Ja, als je bedenkt dat Alzheimer patiënten een afname van het hersenvolume vertonen die zo rond de 1% ligt.

5 Omnivoren, alleseters. Behalve de mens vallen primaten als de chimpansee en het varken onder deze noemer. Carnivoren: vleeseters, herbivoren planteneters.

 

Zie Deric Bowdens mindblog http://mindblog.dericbowdns.net
Photo by pixabay
Photo by By Johanna Pung made this for Wikimedia Deutschland (Wikimedia Deutschland) [CC BY-SA 3.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0) or GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)], via Wikimedia Commons
Photo by pexels
archief S&F 146
Mountainbiken : Met het rubber door de blubber!
De komst van testosteron