Gezondheid 

Anders (moeten) eten: Onderweg... Vakantie... Vreemde landen... Verre stranden...

dinsdag 05 juni 2018
53
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

De mens is bio-chemisch gezien een 'gewoonte dier'. Wanneer we een regelmatig leven leiden, dan stellen allerlei processen in ons lichaam zich op die regelmaat, dat ritme in. Zo worden we -als het goed is- 's morgens om ongeveer dezelfde tijd wakker, krijgen we honger tegen de tijd dat we normaal gesproken gaan eten en worden we slaperig als de 'bedtijd' nadert. Ik zal niet te ver ingaan op alle andere lichaamsfuncties die door een circadiaan (24-uurs/dag en nacht) ritme worden gestuurd. Ook voor uitscheidingsprocessen werkt dat ritme, die regelmaat.

Wie altijd op plus minus dezelfde tijd van de dag traint, zal merken dat verschuiving van het tijdstip met meer dan vier uur, de prestaties doet afnemen tot weer een nieuwe regelmaat op dit andere dagdeel is ingeëtst.

”...kant-en-klaar in de vriezer. Vet en al”

Een geregeld leven dus. Maar... dat immer eendere ritme kan op den duur gaan vervelen. Evenals de mens behoefte heeft aan regelmaat, bestaat er ook een drang tot afwisseling.

Vakantie is zo'n omschakeling van ritme. Een periode van enkele weken, waarin eens iets anders gedaan wordt dan jezelf de dagelijkse routine doorslepen. Want zo gaat het voelen als er te lang geen afwisseling is. Nu hangt het er maar helemaal vanaf, wat jij onder de ideale vakantie verstaat of althans welke periode van ontspanning en nieuwe ervaringen tot je mogelijkheden behoort. Zo kun je enkele weken thuis blijven en eens iets anders doen dan je gewend bent: Je woning opknappen, dagtripjes maken enz. Deze vorm van thuisvakantie heeft geen ingrijpende gevolgen voor je voeding. Eigenlijk verandert er niets aan je dieet, je eet gewoon zoals gebruikelijk. Ik zal een aantal mogelijke soorten vakantie behandelen zonder naar volledigheid te streven. Wat zijn de consequenties en mogelijkheden van bepaalde reizen en activiteiten voor de dagelijkse voeding. Speciaal wie probeert vet af te bouwen, zal bij vertrek naar andere oorden een beslissing moeten nemen: of gewoon eten wat je voor de mond komt en die kilo(s) extra beschouwen als vakantie bonus, óf je dieet niet -of zo weinig mogelijkonderbreken. Ook wie bezig is spiermassa aan te kweken, dient op zijn/haar hoede te wezen.


Uiteraard moet je ook op je vakantiebestemming blijven trainen, maar krijg je voldoende proteïne en andere essentiële voedingsstoffen binnen? Overigens een week tot tien dagen helemaal niet trainen, kan zo nu en dan ook geen kwaad.

Strandvakanties

De strandvakanties in eigen land duren in de regel niet langer dan een week of twee. Naast enkele zonnige dagen kunnen ook plensbuien verwacht worden, dus een verblijf aan het vaderlandse strand is niet echt iets voor zon-zoekers pur sang. Nu ligt het er maar net aan waar de trip heen gaat en hoe er gereisd wordt. Met eigen auto naar het zuiden, een verzorgde bus- of treinreis, danwel vliegen.

Met de auto en bus ben je afhankelijk van wegrestaurants. Instellingen die niet echt bekend staan om hun ruime keuze aan eiwitrijke, vetarme en vezelrijke voeding. Je moet op het menu af gaan en dat kan, tenzij je terdege op je hoede bent, tot een maaltijd leiden die bol staat van vet en lege calorieën. Afgezien van bij exotische eetgelegenheden, nemen mensen automatisch aan dat een bepaald gerecht in een restaurant ongeveer hetzelfde is als de maaltijden die je thuis bereidt. Helaas... Wanneer je zelf een bladgroente als andijvie of spinazie klaar maakt, zul je niet te scheutig zijn met vette sausjes vol lege koolhydraten. Doperwten gaan gewoon uit pot, blik of pak op het bordje. In restaurants gaat dat anders. Groentes worden veelal dood gekookt en voorzien van sausjes en papjes. Doperwten en wortels worden, alsof het in de horeca wet staat, vrijwel uitsluitend geserveerd met een flinke klont boter of margarine. Vaak is deze al gesmolten wanneer het gerecht geserveerd wordt, maar de doppertjes glimmen van het vet en dat krijg jíj allemaal binnen. Nu ben je klant en die is per definitie koning, dus je kunt van tevoren eisen stellen. De ober op het hart drukken dat de kok geen of nauwelijks vet in de maaltijd dient te verwerken. De grotere, gecomputeriseerde restaurants hebben vaak problemen met deze instructie. In de regel staan de maaltijden al kant-en-klaar in de vriezer. Vet en al. Mocht je vergeten zijn het personeel op het hart te drukken vetarm en eiwitrijk voedsel uit te serveren, dan zit er niets anders op dan een wellicht wat bizarre operatie: zoveel mogelijk vet verwijderen. Hiertoe verzoek je om een extra pak servetjes (bij voorkeur wit en niet gekleurd of bedrukt). Hiermede dep je de voedingsmiddelen af, waarbij het vet in het weefsel trekt. Bij de wat grotere stukken vlees zul je soms de hele lap in moeten wikkelen en kracht zetten om ook de vetten uit het vlees naar buiten te persen. By the way: fast food ketens komen natuurlijk al helemaal niet in aanmerking voor voedingsbewuste reizigers.

Zee, zon zand en zonde...

Strandvakanties zijn meestal een combinatie van zonnebaden en sportieve activiteiten. Zwemmen, surfen, beach volleybal. Actieve mensen -en we nemen even aan dat iedereen die aan bodybuilding en fitness doet tot deze groep behoort- zullen zich onrustig gaan voelen door alleen maar languit in de zon te liggen.

Voor de goede orde: met 'zonde' bedoel ik hier iets eten wat niet met je voorgenomen dieet overeenkomt. Geen doodzonde, echter het ligt er maar net aan hoe gemotiveerd je bent.

In Europa zal het vinden van passende voeding niet zo'n probleem zijn. Gaan we naar stranden in Thailand, het Caraïbisch gebied, Indonesië of waar in de tropen dan ook, dan krijgen we naast een groter kwantum aan zonneschijn (zonnebrand crème meenemen!) ook te maken met een verandering van voedsel. OK, je kunt in de meer populaire badplaatsen altijd wel restaurants vinden met een Westers voedselaanbod, maar exotisch eten is ook wel lekker. De Thaise en Indonesische en -vooral- Japanse cuisine werken met zeer weinig vetten en oliën. Vis, garnalen, krab, kreeft en schelpdieren zijn overvloedig beschikbaar. Let er bij schaal- en schelpdieren, evenals bij garnalen, krab en kreeft op dat ze vers, maar dan ook zéér vers zijn. Proteïne rijke voedingsmiddelen zijn altijd snel aan bederf onderhevig, zeker in tropische temperaturen en dat geldt in nog sterkere mate voor voedsel uit zee.

Wees er terdege op bedacht dat tropisch voedsel en vooral zeebanket, vlees, vis, maar ook groenten, die voor de inheemse bevolking geen enkel probleem geven, gecontamineerd kunnen zijn met bacteriën waartegen jíj geen weerstand hebt. Daar kun je behoorlijk ziek van worden. Let dus vooral op hygiënische omstandigheden. Ook met het drinken van kraanwater in tropische landen is de nodige voorzichtigheid geboden. Lang niet altijd is dit drinkbaar, vaak bacterieel, maar ook met zware metalen vervuilt. Zorg voor voldoende beschikbaarheid van water op fles.

Let erop dat ijsblokken met zorg vervoerd moeten worden. Zie je iemand die een kubieke meter ijs aan een haak over de grond voortsleept, dan weet je waar je géén ijs in je drankje moet doen en je kunt ook gerust twijfelen aan de kwaliteit van daar aangeboden voedsel en drank.

Om problemen te voorkomen: zorg dat je in elk geval een 'universeel antidotum' meeneemt.

Duur woord van 'actieve kool' (Norit®). Neem bij buikpijn of diarree elk half uur een stuk of vier tot zes tabletten in. De kool absorbeert bacteriële verontreinigingen.

Voor directe verlichting van buikloop en -pijn: Loperamide (Imodium®) twee capsules van 2 mg om te beginnen, na een uur desgewenst aan te vullen met nog eens twee milligram. Ga niet boven de 12 mg. P.d. en geef zonder eerst een arts geraadpleegd te hebben geen loperamide aan kinderen beneden de vijf jaar.

”Let dus vooral op hygiënische omstandigheden”

Per vliegtuig

Bij vliegen hangt de mate van verstoring van je ritmen af van het aantal uren tijdverschil dat je moet overbruggen. Zweef je zuidwaarts naar Spanje, dan speelt dit probleem niet. Bij meer dan twee uur tijdverschil begint het en bij zes, zeven uur is het maximaal: de jet lag. Je lichaam en geest zijn ingesteld op de Europese tijd en dan sta je ineens voor je hotel op Phuket of Bali en realiseert je dat je nog helemaal geen slaap hebt terwijl de klok toch al middernacht aangeeft. In jouw systeem is het nog steeds 17.00 of 18.00 uur 's middags.

Alle systemen zijn min of meer ontregeld. Op de terugweg van Azië naar Europa is de jet lag meestal ernstiger dan van West naar Oost. Zie het niet te dramatisch in. Ook met een eerste dags jetlag kun je nog wel het één en ander ondernemen. Hoe dan ook het 'uitzieken' van jetlag, kost gemiddeld één dag per 1 _ uur tijdverschil. Pas na enkele dagen op je vakantiebestemming zal de tijd weer 'normaal' lijken en heeft je ritme zich grotendeels aanpast aan de nieuwe omstandigheden. Slaapmiddelen zijn uit den boze, dan duurt het overwinnen van de 'lag' nog langer. Voorbereiden voor een reis naar het Oosten door één week vóór vertrek iedere dag een uur later naar bed te gaan, wordt wel geadviseerd, maar in de praktijk nooit uitgevoerd. Bovendien werkt het niet echt.

Wat wél werkt is melatonine Dit hormoon stuurt onze interne klok. Het wordt afgescheiden wanneer het donker is en de excretie wordt gestaakt door blootstelling aan licht. Melatonine bevordert niet alleen het inslapen, maar ook de kwaliteit van de slaap. Neem 30 mg. op de dag van de vlucht. Melatonine heeft nog veel andere goede eigenschappen, maar daarover een andere keer.

Maaltijden onderweg hoeven tegenwoordig bijna geen probleem meer te zijn, behalve wellicht bij de 'prijskrakers' Vrijwel alle luchtvaartmaatschappijen geven de mogelijkheid van tevoren het dag/nacht menu te bestellen. Vetarm, en caloriearm of cholesterol arm, het is allemaal serveerbaar.

De actieve vakanties

Je hoeft natuurlijk niet aan het strand te liggen en te luieren. Er zijn legio mogelijkheden je vakantie avontuurlijk in te vullen. Bergwandelen, rotsklimmen, parachute springen, bungy jumpen. Kortom keuze te over. Bij bergtochten van meerdere dagen, neem je je eigen voeding mee, als aanvulling op wat de natuur te bieden heeft. Uiteraard selecteer je voeding die in een relatief klein volume voldoende kwaliteit levert. Geen blikken knakworstjes of corned beef.

Tot slot een tip: als je supplementen gebruikt (en dat doe je). Zorg dan voor een voldoende grote voorraad van je vaste (merk). Je weet van tevoren nooit of ze in andere landen verkrijgbaar zijn en als ze dat wel zijn, of de prijs niet veel hoger is. Vitamine preparaten in Oost-Azië (behalve China) worden meestal geïmporteerd uit Europa of de VS en import preparaten zijn duur. Vergeet ook niet een of meerdere potten proteïne in je koffer te stoppen.

Photo by Thomas Gamstaetter on Unsplash
Photo by Glen Jackson on Unsplash
Photo: pixabay.com
archief S&F 135
Kruidig Koken
Veganisme: Een correctie