Fitness 

Het nieuwe jaar in met behulp van oerkrachten.

Wednesday 01 January 2014
130
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

IN HET SCHOTSE KIRKWALL WORDT NOG ALTIJD EEN MIDDELEEUWS BALSPEL GESPEELD

Het nieuwe jaar is inmiddels in volle gang en iedereen doet zij best er een zo mooi mogelijk 2013 van te maken. Het nieuwe jaar in met een ‘thema’ of een hele reeks goede voornemens die dit jaar maar eens ten uitvoer moeten worden gebracht. In Kirkwall, Schotland hebben ze een heel ander ritueel: Th e Ba’! We zijn natuurlijk wel wat gewend van de Schotten met de Highland games, maar Th e Ba’ is toch nog net een stukje ruiger. Drie Nederlanders maakten een documentaire over dit bijzondere spektakel.

Als de kerkklokken in Kirkwall op nieuwjaarsdag één uur slaan, breekt de hel los... Een kluwen van 300 tot 350 mannen begint per direct te worstelen om een bal (The Ba’) die middenin de menigte wordt gegooid. Huizen zijn gebarricadeerd met grote houten balken, want de worstelende -soms vechtende - menigte kan met een beetje pech je huis binnenvallen. Met alle nare gevolgen van dien. Trappen, graven, muren, auto’s, deuren en straatmeubilair; niets kan de overweldigende scrum die als een vernietigende tsunami door de straten en steegjes van Kirkwall rolt, tegenhouden. Ribben kunnen breken, armen uit de kom geraken, voeten worden vertrapt en benen bekrast. Maar een inwoner van Kirkwall zal ook dit als een prachtige trofee omarmen. Als winnaar glimlachend op de foto, met of zonder tanden. Dat is de passie, dat is het leven in Kirkwall, dat is The Ba’!


The Ba’ -game, simpelweg: The Ba’, is een oervorm van rugby of voetbal, dat in die vorm alleen nog in het Noord-Schotse Kirkwall wordt gespeeld. Her en der zie je nog soortgelijke spelen, maar praktisch overal is het uitgestorven. Het spel is simpel: er zijn twee teams, één bal, een heleboel toeschouwers en natuurlijk voldoende ambulances. Geen regels, geen scheidsrechter, geen afgesloten speelveld en geen afgekaderde speeltijd. Een spel kan vier minuten duren, maar net zo makkelijk negen uur. In de vrieskou, de regen of zelfs een orkaan. Op de Schotse Orkney-eilanden waar het plaatsje ligt, zijn ze wel wat gewend. The Ba’ zal doorgaan ongeacht de omstandigheden.
Laurens Samsom, Niels Bakker en Frederick Mansell – die tijdens de opnames een blauw oog opliep - reisden afgelopen winter naar Kirkwall. Met twee camera’s en een geluidshengel volgden ze een aantal prominente eilandbewoners de week voor, tijdens en de dag na The Ba’. Het resultaat mocht er wezen: veertig uur fantastisch materiaal dat verwerkt werd in een prachtige documentaire. Voor de sportliefhebber een tikkeltje mager, voor de sportménsliefhebber een juweeltje. Een verhaal over passie, loyaliteit, moed en vertrouwen. Doorleefde gezichten en een karakteristiek bijna onverstaanbaar accent. Vanachter je scherm proef je als het ware de zilte zeelucht en voel je de ijzige wind langs je oren schuren. Ruig weer, maar nog ruigere mensen. Voor even waan je je een Kirkwaller die inderdaad niets liever wil dan deelnemen aan deze tribale oerkrachten.
Dat het spel nu juist op de dagen gespeeld wordt dat een ‘normaal’ mens rust wil, zegt de inwoners van Kirkwall niet veel. Als de winterse feestdagen in beeld komen, begint er meer adrenaline door de aderen te stromen en gaat het hart van de Kirkwaller steviger pompen. Kortom; het is tijd voor werkschoenen met stalen neuzen, een oud rugbyshirt en extra versteviging in de vorm van een dubbeldikke laag duct tape. Op nieuwjaarsdag is eenieder klaar om in de schaduw van de bijna negenhonderd jaar oude Sint Magnus Kathedraal af te dalen naar de krochten van de hel ‘to kick some arse’.
De Uppies (de bewoners van Up The Gates) strijden tegen de Doonies (de bewoners van Down the Gates bij de haven) in de straten. De straatrugbypartij bestaat al sinds de dertiende eeuw en bepaalt de levensloop van heel wat mensen.

‘Een verhaal over passie, loyaliteit, moed en vertrouwen.’

Het begint met de plek waar je geboren wordt (meer richting Up, of meer richting Doon). Jongeren kunnen ervaring opdoen tijdens de boys Ba’ - ter voorbereiding op het grote werk - om uiteindelijk tijdens de echte Ba’ te strijden voor de eigen groep. Gezegd moet worden dat het tegenwoordig meer een strijd om familieeer en loyaliteit is dan een afhankelijkheid van waar je geboren bent. Een ziekenhuis waar veel baby’s worden geboren, midden tussen de beide territoria, heeft grotendeels een einde gemaakt aan een indeling die gebaseerd is op puur en alleen de geografische ligging.

De goal voor de Uppies is een muur aan het Zuideinde van het plaatsje, de Downies moeten de Ba’ in het water van de haven zien te krijgen. Lukt het de Uppies dan worden zij volgens de overlevering gezegend met rijke oogsten en gezond vee, slagen de Downies erin de Ba’ in de haven te krijgen, dan zullen de vissers met rijke vangsten terug naar de havens keren. Zelf twijfelen de Kirkwallers niet meer aan de waarheid van de oude verhalen. Vis wordt tegenwoordig grotendeels gekweekt en de vangsten hangen niet af van een balspel. Maar het gevoel van loyaliteit, trouw en kameraadschap dwars door alle fysieke grenzen heen, wordt nog altijd met alle mogelijke trots uitgedragen.

De hoogste prijs is het winnen van de handgemaakte bal zelf, een onderscheiding die alleen is weggelegd voor spelers met een uitmuntende staat van dienst. In hun huizen staan de ballen uitgestald op sokkels en altaren, te midden van andere Ba’-attributen. Voor de gewone sterveling in Kirkwall gaat het vooral om eergevoel: winst betekent een jaar met de borst vooruit lopen, verlies dwingt je met het hoofd naar beneden totdat het weer 1 januari is. Ondertussen is het herstellen geblazen en wachten op de volgende Ba’! Maar de warme herinnering aan een felle strijd biedt voldoende troost voor een heel jaar ploeteren in de grillige weersomstandigheden. Dat mag nooit, maar dan ook nooit verloren gaan.

fragmenten uit Archief BA
archief S&F 167
Twee nederlandse toppers op de negentiende editie van de ironman 2008
Granen .... een vloek of een zegen ?