Fitness  Anabolen 

Lance Armstrong verketter, enige kanttekeningen

Wednesday 01 January 2014
163
  • Facebook
  • Twitter
  • Pinterest

UITHUILEN BIJ OPRAH

De media zwermden al maanden als wolken bloeddorstige muskieten om meervoudig Tourwinnaar Lance Armstrong: hij zou verboden middelen gebruikt hebben en daarover hebben gelogen. Gelogen? Ja, dat maakt hem geschikt om de politiek in te gaan. Verboden middelen... Armstrong als enige in die hele Tour karavaan? Lamenielachen!
Ik wil Armstrong hier niet nog verder de modder intrappen, want dat verdient hij niet, maar wel iets zeggen over het voornaamste middel dat gebruikt zou zijn, EPO oftewel: Erytropoëtine. Maar voor we verder gaan over dit hormoon iets over rode bloedlichaampjes en hun functie.

ERYTROCYTEN

Erytrocyten zijn rode bloedlichaampjes. De rode kleurstof noemen we hemoglobine en deze ijzerhoudende stof hierin bindt zich met zuurstof. Bij duurinspanningen is de hoeveelheid zuurstof die de werkende spier kan bereiken uiteraard van cruciaal belang. Dus onvoldoende rode bloedlichaampjes (gemeten aan de hoeveelheid hemoglobine Hb in het bloed) verminderen de prestatie. Normaal ligt dat Hb voor vrouwen ongeveer tussen de 7.5 en 10 mmol/l (millimol per liter). Voor mannen ligt dat getal iets hoger: tussen de 8.5 en 11. Decimalen heb ik gemakshalve weggelaten. Wanneer je er in zou slagen die hoeveelheid te vergroten, kun je dus in elk geval theoretisch meer zuurstof transporteren. Andere vaardigheden in je sport en wedstrijdmentaliteit zijn in principe belangrijker, maar zonder voldoende zuurstof win je niet.

MEER HEMOGLOBINE AANKWEKEN

Een manier, die ik sterk afraad, is het roken van sigaretten. Hierbij wordt CO (koolmonoxide) geproduceerd en rode bloedlichaampjes hebben een grotere affiniteit met CO dan met O2 (zuurstof). Dit dwingt het lichaam meer rode bloedlichaampjes aan te maken. Waarden van 11-13 zijn voor stevig rokende mannen geen uitzondering. Helaas, roken belemmert ingrijpend op allerlei andere gebieden je duurprestaties. Wat kan er nog meer? Welnu, op andere manieren zorgen dat je meer erytrocyten gaat produceren. Zo kun je bijvoorbeeld naar het hooggebergte gaan (de zogenaamde hoogtestages). De luchtdruk en het zuurstofgehalte zijn daar aanzienlijk lager dan op zeeniveau. Afgemeten aan de luchtdruk ziet dat er zo uit:

 

Gemiddeld drukverloop met de hoogte   
hoogte in m  druk in hPa 
1013 
1500  850 
3000  700 
5500  500 
9000  300 
12000  200 
16000  100

 

Ga je naar de Alpen op zo’n drieduizend meter hoogte, dus niet naar de top die veel hoger ligt, dan krijg je de eerste dagen per ademteug minder zuurstof binnen en begint je lichaam meteen nieuwe rode bloedcellen aan te maken. Daal je na een week of wat af tot zeeniveau om je lange afstand te fietsen of een marathon te lopen, dan heb je dus meer zuurstof ter beschikking omdat de transportcapaciteit verhoogd is. Helaas past het lichaam zich snel aan en het hemoglobine neemt af. Nog sterker wordt het effect als je eerst een hoeveelheid van je eigen bloed aftapt, dat in de koeling zet, vervolgens een tijdje de bergen ingaat om voor de wedstrijd begint je eigen bloed weer in je lichaam te injecteren. Niet mee experimenteren.

‘Het is een lichaamseigen hormoon, dat voornamelijk in de nieren en lever geproduceerd wordt.’

Je kunt het effect van hoogtestages ook thuis bereiken door te overnachten in een hypobare tent. De luchtdruk is lager (vandaar de naam hypobaar) en het zuurstofgehalte ligt ongeveer op het niveau van de Alpen of liever geleidelijk nog iets lager. Reactie van het lichaam? Juist, meer rode bloedlichaampjes aanmaken.

EN TOEN KWAM EPO

Nou eigenlijk was het er al, want het is een lichaamseigen hormoon, dat voornamelijk in de nieren en lever geproduceerd wordt. Het hormoon werkt in op het beenmerg, waar de rode bloedlichaampjes worden geproduceerd. Iedereen heeft wel eens van bloedarmoede door ijzergebrek gehoord, maar er bestaat ook een vorm die minder onschuldig en moeilijker behandelbaar is, de pernicieuze anemie. Deze ziekte was indien onbehandeld fataal. Naast B12 injecties, werd het ooit behandeld met het anabole steroïde Oxymetholone (Synasteron® e.a.). Wegens de vele bijwerkingen, zocht men in de farmaceutische industrie naar een beter en meer winstgevend middel: net als bij groeihormoon, werd recombinant EPO bio-synthetisch geproduceerd en net als groeihormoon, was het aanvankelijk niet te ontdekken.

 

De Doping Gestapo, raakte danig in de war. Men wisten dat het gebruikt werd, maar kon dit niet aantonen, het was immers een lichaamseigen hormoon. Eerst koos men voor een kopie van de miskleun van wijlen professor Dönike, die meende dat gebruik van testosteron kon worden afgemeten aan de verhouding testosteron (ook een lichaamseigen hormoon) en epitestosteron. Het laatst genoemde hormoon heeft niet de werking van testosteron en eerlijk gezegd is men er nog steeds niet uit wat het precies zou doen. Maar normaal gesproken zou de verhouding testosteron epitestosteron1:1 moeten zijn, Onder brede lagen van de bevolking echter kwamen ook verhoudingen voor als 1:4. Dönike bladerde eens door zijn papieren en kwam tot de conclusie dat als de verhouding boven de 1:6 was, dat een bewijs vormde voor gebruik van testo. Professor Thijsse van de Universiteit van Utrecht was de eerste die zijn twijfels uitsprak. In de praktijk was hij niet sportende mannen tegengekomen, van wie de uitslag 1:8 tot zelfs 1:10 was.

Ondanks deze duidelijke misslag, besloot de Generalissimo van de Doping Gestapo (tegenwoordig bekend als de WADA) dezelfde fout nog maar eens te herhalen en een nog grotere bende van het dopingbeleid te maken dan het al was. De nieuwe mislukte meetlat was hematocriet. Je centrifugeert een buisje met bloed en de rode bloedcellen verzamelen zich op de bodem. Dat kun je meten. De normale waarden werden al jaren gehanteerd en zagen er als volgt uit:

Mannen: 0,41 - 0,51 L/L

Vrouwen: 0,36 - 0,46 L/L

L/L = hematocriet in liter per liter bloed.

‘Het hormoon werkt in op de beenmerg, waar de rode bloedlichaampjes worden geproduceerd.’

Wat beslisten de doping duikelaartjes? ‘’Als het hematocriet hoger is dan 50, is er sprake van verboden gebruik van EPO. Vreemd hè? Volgens alle laboratorium tabellen is 51 nog normaal, maar bij de Doping KGB, was de grens lager. Het duurde niet lang of van alle kanten kregen de domoren vanuit de medische wereld petsen om hun oren: niet te verwaarlozen aantallen mannen, wier enige sportbeoefening bestond uit het aanzetten van de TV voor de volgende Touretappe hadden een hematocriet van 53 en soms zelfs iets hoger. Let wel: een hoog hematocriet kan gevaarlijk zijn. Het bloed wordt dikker en dichtslibben van met name haarvaten is een reëel gevaar.

Na uitgebreid en voor de medische wereld volkomen overbodig onderzoek, kan men nu een verschil tussen het zelf geproduceerde en van buitenaf toegediende EPO zien. Behalve bij Lance Armstrong dan? Hoeveel vertrouwen moeten wij hebben in de nauwkeurigheid van testen door het doping lab? En dat is een retorische vraag.

WAT WEL EN NIET MAG

1. Mag wel: hoogtestages. Die kun je zelfs als WADA niet verbieden. Stel dat je als wielrenner ook graag mag skiën. Maar helaas, verboden want te hoog. De Andes is een hooggebergte in  Colombia. Herinner je je hoe goed die Colombianen presteerden in de Tour? Maar geen van hen heeft de Ronde van Frankrijk gewonnen, want om zo’n wedstrijd te fietsen en te winnen is oneindig veel meer nodig dan een hoog hematocriet. Armstrong heeft dus ook zijn Tourzeges niet te danken aan EPO, al heeft het wellicht een tandje geholpen.

2. Mag (nog) wel: slapen in een hyperbare tent. Dat kan niemand je verbieden tenzij ze de macht krijgen jou van je menselijke wil te beroven.

3. Mag niet: bloeddoping. Dat wil zeggen het afnemen van je eigen bloed en na een hoogtestage weer injecteren. Extra fysiologisch handelen heet dat. Dan is de vraag: waarom zou je je eigen bloed niet mogen aftappen? Het bloed is niet van de WADA. Hetzelfde geldt voor het weer terug spuiten in de bloedsomloop. Weinig elegante methode, dat wel.

4. Mag niet: biosynthetisch recombinant EPO injecteren.

AFSLUITEND

Er zijn vier methoden, zeg maar vier wegen, naar eenzelfde resultaat: meer rode bloedlichaampjes. Twee daarvan zijn toegestaan, twee verboden. Mijn hoogstpersoonlijke mening: ophouden met  Armstrong te besmeuren, al was het alleen maar omdat hij niet de enige, maar een van de (zeer?) velen is die EPO heeft genomen. Voor mij blijft hij die kneiter met al zijn Tourzeges. Net zo goed als ik in 1988 volhield - en nog volhoud - dat Ben Johnson die gouden medaille op de 100 meter verdiend had. 



Peter van der Zon
Shutterstock
Photo by Wayne England on Flickr
archief S&F 167
Haar, een kapitale hoofdzorg
Lichaamswarmte